W leczeniu klasy III z niedorozwojem szczęki liczy się przede wszystkim wiek. To rzadki obszar ortodoncji, w którym kilkanaście miesięcy różnicy potrafi przesądzić o tym, czy uda się uzyskać efekt szkieletowy maską twarzową, czy pozostanie tylko kamuflaż zębowy — albo w skrajnych przypadkach operacja w dorosłości. Dlatego przy podejrzeniu tej wady skierowanie do ortodonty w wieku wczesnoszkolnym jest ważniejsze niż w większości innych sytuacji.
Maska twarzowa to aparat zewnątrzustny, który opiera się na czole i brodzie, a poprzez wyciągi gumowe przenosi siłę na szczękę, pociągając ją do przodu i w dół. Współpracuje z aparatem wewnątrzustnym zakotwionym na zębach lub — coraz częściej — na mikroimplantach. Cel to pobudzenie wzrostu szczęki i korekta odwrotnego zachodzenia siekaczy, zanim szwy kostne stracą podatność.
Okno czasowe, którego się nie odzyska
Najlepszą odpowiedź daje uzębienie mieszane wczesne, orientacyjnie między siódmym a dziewiątym rokiem życia. W tym okresie szew podniebienny i połączenia szczęki z sąsiednimi kośćmi reagują na siłę zmianą kostną, nie tylko przechyleniem zębów. Po skoku wzrostowym dojrzewania ta sama maska daje w przewadze efekt zębowo-wyrostkowy, a nie szkieletowy. Nie znaczy to, że starszemu dziecku nie da się pomóc — znaczy, że narzędzie się zmienia, a rokowanie maleje.
Kogo kwalifikować
- Odwrotny nagryz poziomy w odcinku przednim wynikający z cofnięcia szczęki, nie z nadmiaru żuchwy.
- Dziecko w uzębieniu mieszanym wczesnym, przed szczytem wzrostu.
- Realna gotowość do współpracy — maskę nosi się kilkanaście godzin na dobę, głównie wieczorem i w nocy.
- Profil twarzy z wklęsłością wskazującą na komponentę szczękową.
Rola rozrywania szwu i zakotwienia
Wielu klinicystów łączy protrakcję z wcześniejszym poszerzeniem podniebienia. Rozluźnienie szwów okołoszczękowych ma ułatwiać przemieszczenie szczęki do przodu. Osobny kierunek to zakotwienie kostne — zaczepienie wyciągów o miniimplanty lub płytki zamiast o zęby. Pozwala to ograniczyć niepożądane przechylenie zębów i skupić siłę na przemieszczeniu podstawy szczęki. U starszych dzieci to często jedyny sposób, by w ogóle uzyskać komponentę szkieletową.
Czego oczekiwać i o czym uprzedzić rodzica
Efekt widoczny po kilku–kilkunastu miesiącach to zwykle wyjście siekaczy z odwrotnego zachodzenia i poprawa profilu. Trzeba jednak jasno powiedzieć rodzicom dwie rzeczy. Po pierwsze, część uzyskanej zmiany to skutek noszenia aparatu, a wzrost żuchwy trwa nadal — dlatego u dzieci z silną komponentą żuchwową bywa potrzebna ponowna ocena w wieku nastoletnim, czasem z decyzją chirurgiczną. Po drugie, wynik zależy od współpracy bardziej niż w niemal każdym innym leczeniu wczesnym. Maska w szafie nie działa.
Gdybym miał wskazać jedną rzecz, która najczęściej psuje efekt, nie byłaby to technika ani dobór aparatu. Byłoby nią spóźnione rozpoznanie. Wada widoczna gołym okiem u sześciolatka bywa „obserwowana” do jedenastego roku życia, a wtedy najlepsze okno jest już zamknięte.
Źródła
- Watkinson S i wsp. Orthodontic treatment for prominent lower front teeth (Class III malocclusion) in children. Cochrane Database of Systematic Reviews. cochranelibrary.com
- American Association of Orthodontists. The right time for an orthodontic check-up. aaoinfo.org
Tekst oparty na praktyce gabinetowej i piśmiennictwie branżowym. Ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny lekarza prowadzącego.
